॥ वाल्मीकि रामायण – किष्किन्धाकाण्ड ॥
॥ vālmīki rāmāyaṇa – kiṣkindhākāṇḍa ॥
Перевод с санскрита: Анна Устюгова
॥ सर्ग ९॥
॥ sarga 9॥
वाली नाम मम भ्राता ज्येष्ठः शत्रुनिषूदनः ।
पितुर्बहुमतो नित्यं मम चापि तथा पुरा ॥१॥
vālī nāma mama bhrātā jyeṣṭhaḥ śatruniṣūdanaḥ ।
piturbahumato nityaṃ mama cāpi tathā purā ॥1॥
“Мой старший брат по имени Вали, убийца врагов, был высоко ценим отцом всегда и также мною в старые времена.
पितर्युपरतेऽस्माकं ज्येष्ठोऽयमिति मन्त्रिभिः ।
कपीनामीश्वरो राज्ये कृतः परमसंमतः ॥२॥
pitaryuparate’smākaṃ jyeṣṭho’yamiti mantribhiḥ ।
kapīnāmīśvaro rājye kṛtaḥ paramasaṃmataḥ ॥2॥
Когда отец умер, советниками он был назначен старшим среди нас. Повелителем обезьян он был сделан в царстве, считаемый главным.
राज्यं प्रशासतस्तस्य पितृपैतामहं महत् ।
अहं सर्वेषु कालेषु प्रणतः प्रेष्यवत्स्थितः ॥३॥
rājyaṃ praśāsatastasya pitṛpaitāmahaṃ mahat ।
ahaṃ sarveṣu kāleṣu praṇataḥ preṣyavatsthitaḥ ॥3॥
Его, руководящего великим царством отцов и дедов, я во все времена почитал, оставался как слуга.
मायावी नाम तेजस्वी पूर्वजो दुन्दुभेः सुतः ।
तेन तस्य महद्वैरं स्त्रीकृतं विश्रुतं पुरा ॥४॥
māyāvī nāma tejasvī pūrvajo dundubheḥ sutaḥ ।
tena tasya mahadvairaṃ strīkṛtaṃ viśrutaṃ purā ॥4॥
По имени Майави, сильный старший сын Дундубхи. С ним у него была великая вражда из-за женщины, известная ранее.
स तु सुप्ते जने रात्रौ किष्किन्धाद्वारमागतः ।
नर्दति स्म सुसंरब्धो वालिनं चाह्वयद्रणे ॥५॥
sa tu supte jane rātrau kiṣkindhādvāramāgataḥ ।
nardati sma susaṃrabdho vālinaṃ cāhvayadraṇe ॥5॥
Ночью, когда народ спал, он же к воротам Кишкиндхи подошел, рычал разъяренный и звал Вали на поле битвы.
प्रसुप्तस्तु मम भ्राता नर्दितं भैरवस्वनम् ।
श्रुत्वा न ममृषे वाली निष्पपात जवात्तदा ॥६॥
prasuptastu mama bhrātā narditaṃ bhairavasvanam ।
śrutvā na mamṛṣe vālī niṣpapāta javāttadā ॥6॥
Проснувшийся же мой брат кричащего, ужаснозвучного услышал. Не стерпел, тогда Вали вышел быстро.
स तु वै निःसृतः क्रोधात्तं हन्तुमसुरोत्तमम् ।
वार्यमाणस्ततः स्त्रीभिर्मया च प्रणतात्मना ॥७॥
sa tu vai niḥsṛtaḥ krodhāttaṃ hantumasurottamam ।
vāryamāṇastataḥ strībhirmayā ca praṇatātmanā ॥7॥
Конечно, он гневно вышедший убить того лучшего из асуров, останавливался потом женщинами и мною, почтительным.
स तु निर्धूय सर्वान्नो निर्जगाम महाबलः ।
ततोऽहमपि सौहार्दान्निःसृतो वालिना सह ॥८॥
sa tu nirdhūya sarvānno nirjagāma mahābalaḥ ।
tato’hamapi sauhārdānniḥsṛto vālinā saha ॥8॥
Он же, прогнав всех нас, ушёл великосильный. Потом я вышел вместе с Вали, как друг.
स तु मे भ्रातरं दृष्ट्वा मां च दूरादवस्थितम् ।
असुरो जातसन्त्रासः प्रदुद्राव तदा भृशम् ॥९॥
sa tu me bhrātaraṃ dṛṣṭvā māṃ ca dūrādavasthitam ।
asuro jātasantrāsaḥ pradudrāva tadā bhṛśam ॥9॥
Тот же асура, моего брата увидев и меня вдалеке находившегося, испуганный тогда убежал сразу.
तस्मिन्द्रवति सन्त्रस्ते ह्यावां द्रुततरं गतौ ।
प्रकाशोऽपि कृतो मार्गश्चन्द्रेणोद्गच्छता तदा ॥१०॥
tasmindravati santraste hyāvāṃ drutataraṃ gatau ।
prakāśo’pi kṛto mārgaścandreṇodgacchatā tadā ॥10॥
Когда он испуганный бежал, мы быстрее двигались. Тогда дорога освещена восходящей Луной.
स तृणैरावृतं दुर्गं धरण्या विवरं महत् ।
प्रविवेशासुरो वेगादावामासाद्य विष्ठितौ ॥११॥
sa tṛṇairāvṛtaṃ durgaṃ dharaṇyā vivaraṃ mahat ।
praviveśāsuro vegādāvāmāsādya viṣṭhitau ॥11॥
Тот асура вошел в травами покрытую, трудно доступную в земле нору, большую, стремительно. Мы, добравшись, встали.
तं प्रविष्टं रिपुं दृष्ट्वा बिलं रोषवशं गतः ।
मामुवाच तदा वाली वचनं क्षुभितेन्द्रियः ॥१२॥
taṃ praviṣṭaṃ ripuṃ dṛṣṭvā bilaṃ roṣavaśaṃ gataḥ ।
māmuvāca tadā vālī vacanaṃ kṣubhitendriyaḥ ॥12॥
Увидев, что тот враг вошел в нору, находящийся во власти гнева, тогда Вали мне сказал речь со взволнованными чувствами:
इह त्वं तिष्ठ सुग्रीव बिलद्वारि समाहितः ।
यावदत्र प्रविश्याहं निहन्मि समरे रिपुम् ॥१३॥
iha tvaṃ tiṣṭha sugrīva biladvāri samāhitaḥ ।
yāvadatra praviśyāhaṃ nihanmi samare ripum ॥13॥
“Здесь ты, Сугрива, стой у ворот норы сконцентрированный, пока, сюда войдя, я борюсь в сражении с врагом.”
मया त्वेतद्वचः श्रुत्वा याचितः स परन्तपः ।
शापयित्वा च मां पद्भ्यां प्रविवेश बिलं तदा ॥१४॥
mayā tvetadvacaḥ śrutvā yācitaḥ sa parantapaḥ ।
śāpayitvā ca māṃ padbhyāṃ praviveśa bilaṃ tadā ॥14॥
Мною же те слова услышавши, тот уничтожающий врагов был спрошен, а он оскорбив меня, вошел в пещеру тогда.
तस्य प्रविष्टस्य बिलं साग्रः संवत्सरो गतः ।
स्थितस्य च मम द्वारि स कालो व्यत्यवर्तत ॥१५॥
tasya praviṣṭasya bilaṃ sāgraḥ saṃvatsaro gataḥ ।
sthitasya ca mama dvāri sa kālo vyatyavartata ॥15॥
После того, как он вошел в нору целый год прошел, и я оставался у ворот то время.
अहं तु नष्टं तं ज्ञात्वा स्नेहादागतसम्भ्रमः ।
भ्रातरं न हि पश्यामि पापशङ्कि च मे मनः ॥१६॥
ahaṃ tu naṣṭaṃ taṃ jñātvā snehādāgatasambhramaḥ ।
bhrātaraṃ na hi paśyāmi pāpaśaṅki ca me manaḥ ॥16॥
Я подумал, что он пропал, на меня от любви нашло заблуждение, ведь я не видел брата, и мой ум боялся худшего.
अथ दीर्घस्य कालस्य बिलात्तस्माद्विनिःसृतम् ।
सफेनं रुधिरं रक्तमहं दृष्ट्वा सुदुःखितः ॥१७॥
atha dīrghasya kālasya bilāttasmādviniḥsṛtam ।
saphenaṃ rudhiraṃ raktamahaṃ dṛṣṭvā suduḥkhitaḥ ॥17॥
Затем после долгого времени я очень огорчился, увидев из той норы вышедшую с пеной красную кровь.
नर्दतामसुराणां च ध्वनिर्मे श्रोत्रमागतः ।
निरस्तस्य च सङ्ग्रामे क्रोशतो निःस्वनो गुरोः ॥१८॥
nardatāmasurāṇāṃ ca dhvanirme śrotramāgataḥ ।
nirastasya ca saṅgrāme krośato niḥsvano guroḥ ॥18॥
И до моих ушей доносился звук кричащих асуров и беззвучье уничтоженного в битве старшего.
अहं त्ववगतो बुद्ध्या चिह्नैस्तैर्भ्रातरं हतम् ।
पिधाय च बिलद्वारं शिलया गिरिमात्रया ।
शोकार्तश्चोदकं कृत्वा किष्किन्धामागतः सखे ॥१९॥
ahaṃ tvavagato buddhyā cihnaistairbhrātaraṃ hatam ।
pidhāya ca biladvāraṃ śilayā girimātrayā ।
śokārtaścodakaṃ kṛtvā kiṣkindhāmāgataḥ sakhe ॥19॥
Я же сделал умозаключение по тем знакам, что брат убит. И, закрыв ворота норы камнем величиной с гору, мучимый болью, сделав омовение, в Кишкиндху пришел, о друг.
गूहमानस्य मे तत्त्वं यत्नतो मन्त्रिभिः श्रुतम् ।
ततोऽहं तैः समागम्य समेतैरभिषेचितः ॥२०॥
gūhamānasya me tattvaṃ yatnato mantribhiḥ śrutam ।
tato’haṃ taiḥ samāgamya sametairabhiṣecitaḥ ॥20॥
От меня, скрывающего, истина осторожно министрами была выслушана. Потом я, с ними встретившись, собравшимися был помазан на царство.
राज्यं प्रशासतस्तस्य न्यायतो मम राघव ।
आजगाम रिपुं हत्वा वाली तमसुरोत्तमम् ॥२१॥
rājyaṃ praśāsatastasya nyāyato mama rāghava ।
ājagāma ripuṃ hatvā vālī tamasurottamam ॥21॥
Когда я руководил его царством по закону, о Рагхава, пришел Вали, убив врага, того лучшего из асуров.
अभिषिक्तं तु मां दृष्ट्वा क्रोधात्संरक्तलोचनः ।
मदीयान्मन्त्रिणो बद्ध्वा परुषं वाक्यमब्रवीत् ॥२२॥
abhiṣiktaṃ tu māṃ dṛṣṭvā krodhātsaṃraktalocanaḥ ।
madīyānmantriṇo baddhvā paruṣaṃ vākyamabravīt ॥22॥
Увидев, что я был коронован, с покрасневшими от гнева глазами, моих министров заточив, грубую речь сказал.
निग्रहेऽपि समर्थस्य तं पापं प्रति राघव ।
न प्रावर्तत मे बुद्धिर्भ्रातृगौरवयन्त्रिता ॥२३॥
nigrahe’pi samarthasya taṃ pāpaṃ prati rāghava ।
na prāvartata me buddhirbhrātṛgauravayantritā ॥23॥
Даже при том, что Вали способен на наказание, тем не менее, о Рагхава, не противился мой ум, ограничиваемый к брату уважением.
मानयंस्तं महात्मानं यथावच्चाभ्यवादयम् ।
उक्ताश्च नाशिषस्तेन सन्तुष्टेनान्तरात्मना ॥२४॥
mānayaṃstaṃ mahātmānaṃ yathāvaccābhyavādayam ।
uktāśca nāśiṣastena santuṣṭenāntarātmanā ॥24॥
Уважающий его как Махатму и надлежащим образом поприветствовал. И им, в душе неудовлетворенным, не были высказаны (ответные) благословения.”