॥ वाल्मीकि रामायण – किष्किन्धाकाण्ड ॥
॥ vālmīki rāmāyaṇa – kiṣkindhākāṇḍa ॥
॥ सर्ग-६४॥
॥ sarga-64॥
Перевод с санскрита: Анна Устюгова
ततोऽङ्गदवचः श्रुत्वा सर्वे ते वानरोत्तमाः ।
स्वं स्वं गतौ समुत्साहमाहुस्तत्र यथाक्रमम् ॥१॥
tato’ṅgadavacaḥ śrutvā sarve te vānarottamāḥ
svaṃ svaṃ gatau samutsāhamāhustatra yathākramam
Затем речь Ангады услышав, все эти лучшие из обезьян каждый свою в движении способность сказали там по очереди.
गजो गवाक्षो गवयः शरभो गन्धमादनः ।
मैन्दश्च द्विविदश्चैव सुषेणो जाम्बवांस्तथा ॥२॥
gajo gavākṣo gavayaḥ śarabho gandhamādanaḥ
maindaśca dvividaścaiva suṣeṇo jāmbavāṃstathā
Гаджа, Гавакша, Гавайя, Шарабаха, Гандхамадана и Майнда, и Двивида, Сушена также Джамбаван.
आबभाषे गजस्तत्र प्लवेयं दशयोजनम् ।
गवाक्षो योजनान्याह गमिष्यामीति विंशतिम् ॥३॥
ābabhāṣe gajastatra plaveyaṃ daśayojanam
gavākṣo yojanānyāha gamiṣyāmīti viṃśatim
Там сказал Гаджа:”Я бы прыгнул 10 йоджан”. Гавакша говорил:” Пройду 20 йоджан”.
गवयो वानरस्तत्र वानरांस्तानुवाच ह ।
त्रिंशतं तु गमिष्यामि योजनानां प्लवङ्गमाः ॥४॥
gavayo vānarastatra vānarāṃstānuvāca ha
triṃśataṃ tu gamiṣyāmi yojanānāṃ plavaṅgamāḥ
Обезьяна Гавайя сказал тем обезьянам: “Я перемещусь на 30 йоджан, о обезьяны.”
शरभो वानरस्तत्र वानरांस्तानुवाच ह ।
चत्वारिंशद्गमिष्यामि योजनानां न संशयः ॥५॥
śarabho vānarastatra vānarāṃstānuvāca ha
catvāriṃśadgamiṣyāmi yojanānāṃ na saṃśayaḥ
Обезьяна Шарабха сказал тем обезьянам:” Перемещусь на 40 йоджан, без сомнения!”
वानरांस्तु महातेजा अब्रवीद्गन्धमादनः ।
योजनानां गमिष्यामि पञ्चाशत्तु न संशयः ॥६॥
vānarāṃstu mahātejā abravīdgandhamādanaḥ
yojanānāṃ gamiṣyāmi pañcāśattu na saṃśayaḥ
Великомощный Гандхамадана сказал обезьянам:” Перемещусь на 50 йоджан, без сомнения!
मैन्दस्तु वानरस्तत्र वानरांस्तानुवाच ह ।
योजनानां परं षष्टिमहं प्लवितुमुत्सहे ॥७॥
maindastu vānarastatra vānarāṃstānuvāca ha
yojanānāṃ paraṃ ṣaṣṭimahaṃ plavitumutsahe
Обезьяна Майнда сказал тем обезьянам:” Не более 60 йоджан я могу прыгнуть!”
ततस्तत्र महातेजा द्विविदः प्रत्यभाषत ।
गमिष्यामि न सन्देहः सप्ततिं योजनान्यहम् ॥८॥
tatastatra mahātejā dvividaḥ pratyabhāṣata
gamiṣyāmi na sandehaḥ saptatiṃ yojanānyaham
Затем там великомощный Двивида сказал:” Я перемещусь, без сомнения, на 70 йоджан!”
सुषेणस्तु हरिश्रेष्ठः प्रोक्तवान्कपिसत्तमान् ।
अशीतिं योजनानां तु प्लवेयं प्लवगर्षभाः ॥९॥
suṣeṇastu hariśreṣṭhaḥ proktavānkapisattamān
aśītiṃ yojanānāṃ tu plaveyaṃ plavagarṣabhāḥ
Сушена лучший из обезьян промолвил лучшим из обезьян:”Я бы прыгнул 80 йоджан, о быки среди обезьян!”
तेषां कथयतां तत्र सर्वांस्ताननुमान्य च ।
ततो वृद्धतमस्तेषां जाम्बवान्प्रत्यभाषत ॥१०॥
teṣāṃ kathayatāṃ tatra sarvāṃstānanumānya ca
tato vṛddhatamasteṣāṃ jāmbavānpratyabhāṣata
Там при всех тех говорящих, с ними согласившись, затем старейший из них Джамбаван сказал:
पूर्वमस्माकमप्यासीत्कश्चिद्गतिपराक्रमः ।
ते वयं वयसः पारमनुप्राप्ताः स्म साम्प्रतम् ॥११॥
pūrvamasmākamapyāsītkaścidgatiparākramaḥ
te vayaṃ vayasaḥ pāramanuprāptāḥ sma sāmpratam
“Прежде у нас тоже была мощь в передвижении. Мы – те, достигшие границы возраста сейчас.
किंतु नैवंगते शक्यमिदं कार्यमुपेक्षितुम् ।
यदर्थं कपिराजश्च रामश्च कृतनिश्चयौ ॥१२॥
kiṃtu naivaṃgate śakyamidaṃ kāryamupekṣitum
yadarthaṃ kapirājaśca rāmaśca kṛtaniścayau
Однако в этих обстоятельствах этим делом можно пренебречь, поскольку и Царь обезьян, и Рама приняли решение,
साम्प्रतं कालभेदेन या गतिस्तां निबोधत ।
नवतिं योजनानां तु गमिष्यामि न संशयः ॥१३॥
sāmprataṃ kālabhedena yā gatistāṃ nibodhata
navatiṃ yojanānāṃ tu gamiṣyāmi na saṃśayaḥ
Сейчас относительно нарушения срока. Какое (мое) движение – о нём узнайте: «Я перемещусь на 90 йоджан, без сомнения.”
तांश्च सर्वान्हरिश्रेष्ठाञ्जाम्बवान्पुनरब्रवीत् ।
न खल्वेतावदेवासीद्गमने मे पराक्रमः ॥१४॥
tāṃśca sarvānhariśreṣṭhāñjāmbavānpunarabravīt
na khalvetāvadevāsīdgamane me parākramaḥ
И тем всем наилучшим из обезьян Джамбаван снова сказал:” Конечно, не была моя сила в перемещении столь большой.
मया महाबलैश्चैव यज्ञे विष्णुः सनातनः ।
प्रदक्षिणीकृतः पूर्वं क्रममाणस्त्रिविक्रमः ॥१५॥
mayā mahābalaiścaiva yajñe viṣṇuḥ sanātanaḥ
pradakṣiṇīkṛtaḥ pūrvaṃ kramamāṇastrivikramaḥ
На жертвоприношении и Вишну, вечный, делающий три шага, мной и великосильными был обходим по кругу.
स इदानीमहं वृद्धः प्लवने मन्दविक्रमः ।
यौवने च तदासीन्मे बलमप्रतिमं परैः ॥१६॥
sa idānīmahaṃ vṛddhaḥ plavane mandavikramaḥ
yauvane ca tadāsīnme balamapratimaṃ paraiḥ
Сейчас я – тот старый, в полёте медленно перемещающийся. В молодости у меня была та сила, несравненная с другими.
सम्प्रत्येतावतीं शक्तिं गमने तर्कयाम्यहम् ।
नैतावता च संसिद्धिः कार्यस्यास्य भविष्यति ॥१७॥
sampratyetāvatīṃ śaktiṃ gamane tarkayāmyaham
naitāvatā ca saṃsiddhiḥ kāryasyāsya bhaviṣyati
Теперь я считаю силу такой в передвижении, что не будет такого совершенства в этом деле.
अथोत्तरमुदारार्थमब्रवीदङ्गदस्तदा ।
अनुमान्य महाप्राज्ञो जाम्बवन्तं महाकपिम् ॥१८॥
athottaramudārārthamabravīdaṅgadastadā
anumānya mahāprājño jāmbavantaṃ mahākapim
Затем ответ с выдающимся значением сказал Ангада премудрый, соглашаясь, Великой обезьяне Джамбавану тогда.
अहमेतद्गमिष्यामि योजनानां शतं महत् ।
निवर्तने तु मे शक्तिः स्यान्न वेति न निश्चितम् ॥१९॥
ahametadgamiṣyāmi yojanānāṃ śataṃ mahat
nivartane tu me śaktiḥ syānna veti na niścitam
“ Я преодолею это великую сотню йоджан. В возвращении же будет ли у меня сила или нет – вот это не точно”.
तमुवाच हरिश्रेष्ठो जाम्बवान्वाक्यकोविदः ।
ज्ञायते गमने शक्तिस्तव हर्यृक्षसत्तम ॥२०॥
tamuvāca hariśreṣṭho jāmbavānvākyakovidaḥ
jñāyate gamane śaktistava haryṛkṣasattama
Ему сказал лучший из обезьян, сведующий в речах Джамбаван:” Знается твоя сила в передвижении, о лучший из обезьян и медведей.
कामं शतसहस्रं वा न ह्येष विधिरुच्यते ।
योजनानां भवाञ्शक्तो गन्तुं प्रतिनिवर्तितुम् ॥२१॥
kāmaṃ śatasahasraṃ vā na hyeṣa vidhirucyate
yojanānāṃ bhavāñśakto gantuṃ pratinivartitum
По желанию тысячу или сотню йоджан, о господин, ты способен пройти и вернуться, ведь это даже не обсуждается.
न हि प्रेषयिता तात स्वामी प्रेष्यः कथंचन ।
भवतायं जनः सर्वः प्रेष्यः प्लवगसत्तम ॥२२॥
na hi preṣayitā tāta svāmī preṣyaḥ kathaṃ cana
bhavatāyaṃ janaḥ sarvaḥ preṣyaḥ plavagasattama
Никоим образом не должен быть послан посылающий, господин дорогой, тобой должен быть послан этот народ, о лучший из обезьян.
भवान्कलत्रमस्माकं स्वामिभावे व्यवस्थितः ।
स्वामी कलत्रं सैन्यस्य गतिरेषा परन्तप ॥२३॥
bhavānkalatramasmākaṃ svāmibhāve vyavasthitaḥ
svāmī kalatraṃ sainyasya gatireṣā parantapa
Ты наша царская цитадель, утвердившийся в статусе повелителя. А господин – основа войска. Вот такое состояние, о усмиритель врагов.
तस्मात्कलत्रवत्तात प्रतिपाल्यः सदा भवान् ।
अपि चैतस्य कार्यस्य भवान्मूलमरिन्दम ॥२४॥
tasmātkalatravattāta pratipālyaḥ sadā bhavān
api caitasya kāryasya bhavānmūlamarindama
Поэтому как жена, о дорогой, ты должен быть оберегаем всегда. И так же ты – основа этого дела,о усмиряющий врагов.
मूलमर्थस्य संरक्ष्यमेष कार्यविदां नयः ।
मूले हि सति सिध्यन्ति गुणाः पुष्पफलादयः ॥२५॥
mūlamarthasya saṃrakṣyameṣa kāryavidāṃ nayaḥ
mūle hi sati sidhyanti guṇāḥ puṣpaphalādayaḥ
Основа дела должна быть защищаемая – это правило у знающих цель. Ведь при существующей основе сбываются добродетели в виде цветов и плодов, и прочего.
तद्भवानस्य कार्यस्य साधने सत्यविक्रमः ।
बुद्धिविक्रमसम्पन्नो हेतुरत्र परन्तप ॥२६॥
tadbhavānasya kāryasya sādhane satyavikramaḥ
buddhivikramasampanno heturatra parantapa
Ты, истинно сильный, в выполнении этого дела, умом и героизмом одарённый,- та причина здесь, о уничтожающий врагов.
गुरुश्च गुरुपुत्रश्च त्वं हि नः कपिसत्तम ।
भवन्तमाश्रित्य वयं समर्था ह्यर्थसाधने ॥२७॥
guruśca guruputraśca tvaṃ hi naḥ kapisattama
bhavantamāśritya vayaṃ samarthā hyarthasādhane
Ты у нас и старший, и сын старшего, о наилучший из обезьян, опираясь на тебя мы способны достичь цели.”
उक्तवाक्यं महाप्राज्ञं जाम्बवन्तं महाकपिः ।
प्रत्युवाचोत्तरं वाक्यं वालिसूनुरथाङ्गदः ॥२८॥
uktavākyaṃ mahāprājñaṃ jāmbavantaṃ mahākapiḥ
pratyuvācottaraṃ vākyaṃ vālisūnurathāṅgadaḥ
И вот Великая обезьяна, сын Вали Ангада сказал ответную речь великомудрому, сказавшему речь Джамбавану.
यदि नाहं गमिष्यामि नान्यो वानरपुङ्गवः ।
पुनः खल्विदमस्माभिः कार्यं प्रायोपवेशनम् ॥२९॥
yadi nāhaṃ gamiṣyāmi nānyo vānarapuṅgavaḥ
punaḥ khalvidamasmābhiḥ kāryaṃ prāyopaveśanam
“Если ни я не поеду, ни другой обезьяний герой – снова непременно должно быть сделано это самоубийство через пост.
न ह्यकृत्वा हरिपतेः सन्देशं तस्य धीमतः ।
तत्रापि गत्वा प्राणानां पश्यामि परिरक्षणम् ॥३०॥
na hyakṛtvā haripateḥ sandeśaṃ tasya dhīmataḥ
tatrāpi gatvā prāṇānāṃ paśyāmi parirakṣaṇam
Ведь не выполнив приказа того умного повелителя обезьян, туда же пойдя, я не вижу сохранения жизни.
स हि प्रसादे चात्यर्थं कोपे च हरिरीश्वरः ।
अतीत्य तस्य सन्देशं विनाशो गमने भवेत् ॥३१॥
sa hi prasāde cātyarthaṃ kope ca harirīśvaraḥ
atītya tasya sandeśaṃ vināśo gamane bhavet
Та обезьяна и в милости, и в сильном гневе является владыкой. Нарушив его приказ, погибнем вернувшись .
तद्यथा ह्यस्य कार्यस्य न भवत्यन्यथा गतिः ।
तद्भवानेव दृष्टार्थः सञ्चिन्तयितुमर्हति ॥३२॥
tadyathā hyasya kāryasya na bhavatyanyathā gatiḥ
tadbhavāneva dṛṣṭārthaḥ sañcintayitumarhati
То ведь исполнение его приказа не поменяется, то именно ты, чья цель ясна, должен придумать.”
सोऽङ्गदेन तदा वीरः प्रत्युक्तः प्लवगर्षभः ।
जाम्बवानुत्तरं वाक्यं प्रोवाचेदं ततोऽङ्गदम् ॥३३॥
so’ṅgadena tadā vīraḥ pratyuktaḥ plavagarṣabhaḥ
jāmbavānuttaraṃ vākyaṃ provācedaṃ tato’ṅgadam
Тот Джамбаван, герой, бык среди обезьян, которому ответил Ангада, тогда ответную речь сказал затем Ангаде.
अस्य ते वीर कार्यस्य न किंचित्परिहीयते ।
एष सञ्चोदयाम्येनं यः कार्यं साधयिष्यति ॥३४॥
asya te vīra kāryasya na kiṃcitparihīyate
eṣa sañcodayāmyenaṃ yaḥ kāryaṃ sādhayiṣyati
“Ты, о герой, ничего не нарушил при выполнении этого дела. Я тот побуждаю того, кто совершит это дело.”
ततः प्रतीतं प्लवतां वरिष्ठमेकान्तमाश्रित्य सुखोपविष्टम् ।
सञ्चोदयामास हरिप्रवीरो हरिप्रवीरं हनुमन्तमेव ॥३५॥
tataḥ pratītaṃ plavatāṃ variṣṭhamekāntamāśritya sukhopaviṣṭam
sañcodayāmāsa haripravīro haripravīraṃ hanumantameva
Затем известного, среди летающих наилучшего, уединившегося, удобно усевшегося призвал выдающийся обезьяний герой выдающегося обезьяньего героя Ханумана же.