॥वाल्मीकि रामायण – किष्किन्धाकाण्ड ॥
॥vālmīki rāmāyaṇa – kiṣkindhākāṇḍa ॥
॥सर्ग-१॥
॥sarga-1 ॥
Перевод с санскрита: Анна Устюгова
स तां पुष्करिणीं गत्वा पद्मोत्पलझषाकुलाम् ।
रामः सौमित्रिसहितो विललापाकुलेन्द्रियः ॥१॥
sa tāṃ puṣkariṇīṃ gatvā padmotpalajhaṣākulām
rāmaḥ saumitrisahito vilalāpākulendriyaḥ
Тот Рама, сопровождаемый сыном Сумитры, придя к тому лотосному пруду, наполненному рыбами, цветками лотоса, беседовал запутанный.
तस्य दृष्ट्वैव तां हर्षादिन्द्रियाणि चकम्पिरे ।
स कामवशमापन्नः सौमित्रिमिदमब्रवीत् ॥२॥
tasya dṛṣṭvaiva tāṃ harṣādindriyāṇi cakampire
sa kāmavaśamāpannaḥ saumitrimidamabravīt
Увидев же его (пруд), у него от радости чувства задрожали, он, попавший во власть желания, сыну Сумитры это сказал:
सौमित्रे पश्य पम्पायाः काननं शुभदर्शनम् ।
यत्र राजन्ति शैलाभा द्रुमाः सशिखरा इव ॥३॥
saumitre paśya pampāyāḥ kānanaṃ śubhadarśanam
yatra rājanti śailābhā drumāḥ saśikharā iva
“О друг, смотри, у озера Пампа лес на вид красивый, где блистают как вершины подобные горам деревья.
मां तु शोकाभिसन्तप्तमाधयः पीडयन्ति वै ।
भरतस्य च दुःखेन वैदेह्या हरणेन च ॥४॥
māṃ tu śokābhisantaptamādhayaḥ pīḍayanti vai
bharatasya ca duḥkhena vaidehyā haraṇena ca
Меня же, сжигаемого страданиями из-за горя Бхараты и увода Ситы, мучают беспокойства.
अधिकं प्रविभात्येतन्नीलपीतं तु शाद्वलम् ।
द्रुमाणां विविधैः पुष्पैः परिस्तोमैरिवार्पितम् ॥५॥
adhikaṃ pravibhātyetannīlapītaṃ tu śādvalam ।
drumāṇāṃ vividhaiḥ puṣpaiḥ paristomairivārpitam ॥5॥
Чрезвычайно сияет эта тёмно-жёлтая поляна, деревьев разнообразными цветами, как покрывалами, покрытая.
सुखानिलोऽयं सौमित्रे कालः प्रचुरमन्मथः ।
गन्धवान्सुरभिर्मासो जातपुष्पफलद्रुमः ॥६॥
sukhānilo’yaṃ saumitre kālaḥ pracuramanmathaḥ
gandhavānsurabhirmāso jātapuṣpaphaladrumaḥ
О сын Сумитры, это чрезвычайно волнующее время с приятным ветром. Наполненный ароматами, благоухающий месяц весны порождает на деревьях цветы и плоды.
पश्य रूपाणि सौमित्रे वनानां पुष्पशालिनाम् ।
सृजतां पुष्पवर्षाणि वर्षं तोयमुचामिव ॥७॥
paśya rūpāṇi saumitre vanānāṃ puṣpaśālinām
sṛjatāṃ puṣpavarṣāṇi varṣaṃ toyamucām iva
Смотри на красоты, о Лакшмана, лесов, полных цветов, создающих дожди из цветов, как облака дождь.
प्रस्तरेषु च रम्येषु विविधाः काननद्रुमाः ।
वायुवेगप्रचलिताः पुष्पैरवकिरन्ति गाम् ॥८॥
prastareṣu ca ramyeṣu vividhāḥ kānanadrumāḥ
vāyuvegapracalitāḥ puṣpairavakiranti gām
На равнинах прекрасных разнообразные лесные деревья, движимые силой ветра, засыпают цветами землю.
मारुतः सुखसंस्पर्शो वाति चन्दनशीतलः ।
षट्पदैरनुकूजद्भिर्वनेषु मधुगन्धिषु ॥९॥
mārutaḥ sukha-saṃsparśo vāti candanaśītalaḥ
ṣaṭpadairanukūjadbhirvaneṣu madhugandhiṣu
Ветер, приятно касающийся, дует прохладно сандаловый, в лесах пахнущих нектаром с жужжащими пчёлами.
गिरिप्रस्थेषु रम्येषु पुष्पवद्भिर्मनोरमैः ।
संसक्तशिखरा शैला विराजन्ति महाद्रुमैः ॥१०॥
giriprastheṣu ramyeṣu puṣpavadbhirmanoramaiḥ
saṃsaktaśikharā śailā virājanti mahādrumaiḥ
На прекрасных горных плато сияют горы с вершинами с большим деревьями, изобилующими цветами.
पुष्पिताग्रांश्च पश्येमान्कर्णिकारान्समन्ततः ।
हाटकप्रतिसञ्चन्नान्नरान्पीताम्बरानिव ॥११॥
puṣpitāgrāṃśca paśyemānkarṇikārānsamantataḥ
hāṭakapratisañcannānnarānpītāmbarāniva
Посмотри на эти карникары (деревья), чьи вершины усыпаны цветами со всех сторон, покрытых золотом, как люди в жёлтой одежде.
अयं वसन्तः सौमित्रे नानाविहगनादितः ।
सीतया विप्रहीणस्य शोकसन्दीपनो मम ॥१२॥
ayaṃ vasantaḥ saumitre nānāvihaganāditaḥ
sītayā viprahīṇasya śokasandīpano mama
Эта весна, о Лакшмана, озвученная разнообразными птицами, для меня, покинутого Ситой, воспламеняет печаль.
मां हि शोकसमाक्रान्तं सन्तापयति मन्मथः ।
हृष्टः प्रवदमानश्च समाह्वयति कोकिलः ॥१३॥
māṃ hi śokasamākrāntaṃ santāpayati manmathaḥ
hṛṣṭaḥ pravadamānaśca samāhvayati kokilaḥ
Меня же, которого наполнила печаль, мучит любовь. Взволнованная и звучащая зовёт кукушка.
एष दात्यूहको हृष्टो रम्ये मां वननिर्झरे ।
प्रणदन्मन्मथाविष्टं शोचयिष्यति लक्ष्मण ॥१४॥
eṣa dātyūhako hṛṣṭo ramye māṃ vananirjhare
praṇadanmanmathāviṣṭaṃ śocayiṣyati lakṣmaṇa
Эта маленькая камышовка, взволнованная, вскрикивающая у прекрасного лесного водопада, будет печалить меня, любовью охваченного, о Лакшмана.
विमिश्रा विहगाः पुम्भिरात्मव्यूहाभिनन्दिताः ।
भृङ्गराजप्रमुदिताः सौमित्रे मधुरस्वराः ॥१५॥
vimiśrā vihagāḥ pumbhirātmavyūhābhinanditāḥ
bhṛṅgarājapramuditāḥ saumitre madhurasvarāḥ
Разнообразные птицы, воодушевленные самцами своих стай, развеселённые шмелями, о Лакшмана, сладко поют.
मां हि सा मृगशावाक्षीचिन्ताशोकबलात्कृतम् ।
सन्तापयति सौमित्रे क्रूरश्चैत्रवनानिलः ॥१६॥
māṃ hi sā mṛgaśāvākṣīcintāśokabalātkṛtam
santāpayati saumitre krūraścaitravanānilaḥ
Меня же мучает, о Лакшмана, жестокий весенний лесной ветер, одолеваемого беспокойством и печалью о той, чьи глаза, как глаза детёныша газели.
शिखिनीभिः परिवृता मयूरा गिरिसानुषु ।
मन्मथाभिपरीतस्य मम मन्मथवर्धनाः ॥१७॥
śikhinībhiḥ parivṛtā mayūrā girisānuṣu
manmathābhiparītasya mama manmathavardhanāḥ
Самками павлинов окружённые павлины на горных плато усиливают любовь у меня, любовью наполненного.
पश्य लक्ष्मण नृत्यन्तं मयूरमुपनृत्यति ।
शिखिनी मन्मथार्तैषा भर्तारं गिरिसानुषु ॥१८॥
paśya lakṣmaṇa nṛtyantaṃ mayūramupanṛtyati
śikhinī manmathārtaiṣā bhartāraṃ girisānuṣu
Смотри, о Лакшмана: “Эта самка павлина, любовью измученная, пляшет вокруг танцующего мужа на горных плато.
मयूरस्य वने नूनं रक्षसा न हृता प्रिया ।
मम त्वया विना वासः पुष्पमासे सुदुःसहः ॥१९॥
mayūrasya vane nūnaṃ rakṣasā na hṛtā priyā
mama tvayā vinā vāsaḥ puṣpamāse suduḥsahaḥ
У павлина в лесу сейчас супруга не похищена демоном. У меня жизнь без тебя весной нестерпима.
पश्य लक्ष्मण पुष्पाणि निष्फलानि भवन्ति मे ।
पुष्पभारसमृद्धानां वनानां शिशिरात्यये ॥२०॥
paśya lakṣmaṇa puṣpāṇi niṣphalāni bhavanti me
puṣpabhārasamṛddhānāṃ vanānāṃ śiśirātyaye
Смотри, о Лакшмана, цветы лесов, обильных множеством цветов в конце зимы, бесплодные для меня.
वदन्ति रावं मुदिताः शकुनाः सङ्घशः कलम् ।
आह्वयन्त इवान्योन्यं कामोन्मादकरा मम ॥२१॥
vadanti rāvaṃ muditāḥ śakunāḥ saṅghaśaḥ kalam
āhvayanta ivānyonyaṃ kāmonmādakarā mama
Обрадованные птицы издают вместе звуки нежные, словно зовущие друг друга, порождающие любовное безумие у меня.
नूनं परवशा सीता सापि शोचत्यहं यथा ।
श्यामा पद्मपलाशाक्षी मृदुभाषा च मे प्रिया ॥२२॥
nūnaṃ paravaśā sītā sāpi śocatyahaṃ yathā
śyāmā padmapalāśākṣī mṛdubhāṣā ca me priyā
Теперь Сита во власти другого, она же скорбит как я, чёрная, с глазами как листья лотоса и сладкоречивая моя супруга.
एष पुष्पवहो वायुः सुखस्पर्शो हिमावहः ।
तां विचिन्तयतः कान्तां पावकप्रतिमो मम ॥२३॥
eṣa puṣpavaho vāyuḥ sukhasparśo himāvahaḥ
tāṃ vicintayataḥ kāntāṃ pāvakapratimo mama
Этот благоухающий ветер, приятно прикасающийся, холод приносящий, для меня, думающего о той любимой, подобен огню.
तां विना स विहङ्गो यः पक्षी प्रणदितस्तदा ।
वायसः पादपगतः प्रहृष्टमभिनर्दति ॥२४॥
tāṃ vinā sa vihaṅgo yaḥ pakṣī praṇaditastadā
vāyasaḥ pādapagataḥ prahṛṣṭamabhinardati
Та птица, которая без нее кричала тогда, (теперь) сидящая на дереве, взволнованно кричит.
एष वै तत्र वैदेह्या विहगः प्रतिहारकः ।
पक्षी मां तु विशालाक्ष्याः समीपमुपनेष्यति ॥२५॥
eṣa vai tatra vaidehyā vihagaḥ pratihārakaḥ
pakṣī māṃ tu viśālākṣyāḥ samīpamupaneṣyati
Конечно,там эта птица смотрящая за Вайдехи, меня же к большеглазой близко птица приведёт.
पश्य लक्ष्मण संनादं वने मदविवर्धनम् ।
पुष्पिताग्रेषु वृक्षेषु द्विजानामुपकूजताम् ॥२६॥
paśya lakṣmaṇa saṃnādaṃ vane madavivardhanam
puṣpitāgreṣu vṛkṣeṣu dvijānāmupakūjatām
Смотри, о Лакшмана, крик в лесу у птиц чирикающих на цветущих деревьях, страсть увеличивает.
सौमित्रे पश्य पम्पायाश्चित्रासु वनराजिषु ।
नलिनानि प्रकाशन्ते जले तरुणसूर्यवत् ॥२७॥
saumitre paśya pampāyāścitrāsu vanarājiṣu
nalināni prakāśante jale taruṇasūryavat
О сын Сумитры, смотри, от Пампы сквозь разнообразные ряды деревьев цветы лотоса блестят в воде, как только взошедшее солнце.
एषा प्रसन्नसलिला पद्मनीलोत्पलायता ।
हंसकारण्डवाकीर्णा पम्पा सौगन्धिकायुता ॥२८॥
eṣā prasannasalilā padmanīlotpalāyatā
haṃsakāraṇḍavākīrṇā pampā saugandhikāyutā
Эта Пампа с прозрачной водой, покрытая лотосами и синими кувшинками, усыпана гусями и карандавами (утки, огари), по которой растянулись белые лилии.
चक्रवाकयुता नित्यं चित्रप्रस्थवनान्तरा ।
मातङ्गमृगयूथैश्च शोभते सलिलार्थिभिः ॥२९॥
cakravākayutā nityaṃ citraprasthavanāntarā
mātaṅgamṛgayūthaiśca śobhate salilārthibhiḥ ॥29॥
На которой постоянно обитают чакраваки (красные утки, казарки), протекающая по прекрасным плато и лесам, со стадами больших слонов и газелей, жаждущими воды, выглядит прекрасно.
पद्मकोशपलाशानि द्रष्टुं दृष्टिर्हि मन्यते ।
सीताया नेत्रकोशाभ्यां सदृशानीति लक्ष्मण ॥३०॥
padmakośapalāśāni draṣṭuṃ dṛṣṭirhi manyate
sītāyā netrakośābhyāṃ sadṛśānīti lakṣmaṇa
Листья бутонов лотоса, подобные бутонам глаз Ситы, думает увидеть глаз, о Лакшмана.
पद्मकेसरसंसृष्टो वृक्षान्तरविनिःसृतः ।
निःश्वास इव सीताया वाति वायुर्मनोहरः ॥३१॥
padmakesarasaṃsṛṣṭo vṛkṣāntaraviniḥsṛtaḥ
niḥśvāsa iva sītāyā vāti vāyurmanoharaḥ
Лотоса тычинок касающийся, из массивов деревьев приходящий, как дыхание Ситы, дует ветер пленительный.
सौमित्रे पश्य पम्पाया दक्षिणे गिरिसानुनि ।
पुष्पितां कर्णिकारस्य यष्टिं परमशोभनाम् ॥३२॥
saumitre paśya pampāyā dakṣiṇe girisānuni
puṣpitāṃ karṇikārasya yaṣṭiṃ paramaśobhanām
О сын Сумитры, смотри справа Пампы горные хребты, цветущей карникары стебель в высшей степени красивый.
अधिकं शैलराजोऽयं धातुभिस्तु विभूषितः ।
विचित्रं सृजते रेणुं वायुवेगविघट्टितम् ॥३३॥
adhikaṃ śailarājo’yaṃ dhātubhistu vibhūṣitaḥ
vicitraṃ sṛjate reṇuṃ vāyuvegavighaṭṭitam
Превосходно этот Повелитель гор горными породами же украшенный, разнообразную создает пыль, разбиваемую силой ветра.
गिरिप्रस्थास्तु सौमित्रे सर्वतः सम्प्रपुष्पितैः ।
निष्पत्रैः सर्वतो रम्यैः प्रदीपा इव किंशुकैः ॥३४॥
giriprasthāstu saumitre sarvataḥ samprapuṣpitaiḥ
niṣpatraiḥ sarvato ramyaiḥ pradīpā iva kiṃśukaiḥ
Горные плато, о сын Сумитры, с Кимшуками, полностью покрытыми цветами, безлистными и прекрасными, они словно лампы.
पम्पातीररुहाश्चेमे संसक्ता मधुगन्धिनः ।
मालतीमल्लिकाषण्डाः करवीराश्च पुष्पिताः ॥३५॥
pampātīraruhāśceme saṃsaktā madhugandhinaḥ
mālatīmallikāṣaṇḍāḥ karavīrāśca puṣpitāḥ
На берегах Пампы растущие, сросшиеся, обладающие сладким запахом заросли жасмина и малики, и олеандры цветущие.
केतक्यः सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च सुपुष्पिताः ।
माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च सर्वशः ॥३६॥
ketakyaḥ sinduvārāśca vāsantyaśca supuṣpitāḥ
mādhavyo gandhapūrṇāśca kundagulmāśca sarvaśaḥ
Кетаки и синдувары,и васанти цветущие, и матхави, полные аромата, и кустарники жасмина всюду.
चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला बकुलास्तथा ।
चम्पकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः ॥३७॥
ciribilvā madhūkāśca vañjulā bakulāstathā
campakāstilakāścaiva nāgavṛkṣāśca puṣpitāḥ
Чирибильвы и мадхуки, ванжулы, вишни также, чампаки и тилаки ещё, и нагаврикши цветущие.
नीपाश्च वरणाश्चैव खर्जूराश्च सुपुष्पिताः ।
अङ्कोलाश्च कुरण्टाश्च चूर्णकाः पारिभद्रकाः ॥३८॥
nīpāśca varaṇāścaiva kharjūrāśca supuṣpitāḥ
aṅkolāśca kuraṇṭāśca cūrṇakāḥ pāribhadrakāḥ
И нипы, и вараны также, и финиковые пальмы очень цветущие, и анколы, и жёлтые амаранты, и чурнаки, нимы,
चूताः पाटलयश्चैव कोविदाराश्च पुष्पिताः ।
मुचुकुन्दार्जुनाश्चैव दृश्यन्ते गिरिसानुषु ॥३९॥
cūtāḥ pāṭalayaścaiva kovidārāśca puṣpitāḥ
mucukundārjunāścaiva dṛśyante girisānuṣu
Манговые деревья и деревья патали, и орхидные деревья цветущие, баюровые деревья, арджуны ещё видятся на горных вершинах.
केतकोद्दालकाश्चैव शिरीषाः शिंशपा धवाः ।
शाल्मल्यः किंशुकाश्चैव रक्ताः कुरबकास्तथा ।
तिनिशा नक्तमालाश्च चन्दनाः स्यन्दनास्तथा ॥४०॥
ketakoddālakāścaiva śirīṣāḥ śiṃśapā dhavāḥ
śālmalyaḥ kiṃśukāścaiva raktāḥ kurabakāstathā
tiniśā naktamālāśca candanāḥ syandanāstathā
Кетаки и уддалаки ещё, шириши, розовые деревья, дхавы, и хлопковые деревья, кимшуки, ракты, красные амаранты также, тиниши, нактамалы, сандалы, сьянданы также.
विविधा विविधैः पुष्पैस्तैरेव नगसानुषु ।
विकीर्णैः पीतरक्ताभाः सौमित्रे प्रस्तराः कृताः ॥४१॥
vividhā vividhaiḥ puṣpaistaireva nagasānuṣu
vikīrṇaiḥ pītaraktābhāḥ saumitre prastarāḥ kṛtāḥ
Различные горные склоны стали оранжевого цвета, усыпаны этими разнообразными цветами, о сын Сумитры.
हिमान्ते पश्य सौमित्रे वृक्षाणां पुष्पसम्भवम् ।
पुष्पमासे हि तरवः सङ्घर्षादिव पुष्पिताः ॥४२॥
himānte paśya saumitre vṛkṣāṇāṃ puṣpasambhavam
puṣpamāse hi taravaḥ saṅgharṣādiva puṣpitāḥ
В конце зимы смотри, о сын Сумитры, появление цветов у деревьев, весной ведь деревья цветут, словно состязаются.
पश्य शीतजलां चेमां सौमित्रे पुष्करायुताम् ।
चक्रवाकानुचरितां कारण्डवनिषेविताम् ।
प्लवैः क्रौञ्चैश्च सम्पूर्णां वराहमृगसेविताम् ॥४३॥
paśya śītajalāṃ cemāṃ saumitre puṣkarāyutām
cakravākānucaritāṃ kāraṇḍavaniṣevitām
plavaiḥ krauñcaiśca sampūrṇāṃ varāhamṛgasevitām
Посмотри, о сын Сумитры, на эту холодную воду, по которой растянуты голубые лотосы, по которой плавают красные гуси, населённую карандавами, полную плывущими кроншнепами, посещаемую кабанами и газелями.
अधिकं शोभते पम्पा विकूजद्भिर्विहङ्गमैः ॥४४॥
adhikaṃ śobhate pampā vikūjadbhirvihaṅgamaiḥ
Чрезвычайно красуется Пампа поющими птицами.
दीपयन्तीव मे कामं विविधा मुदिता द्विजाः ।
श्यामां चन्द्रमुखीं स्मृत्वा प्रियां पद्मनिभेक्षणाम् ॥४५॥
dīpayantīva me kāmaṃ vividhā muditā dvijāḥ
śyāmāṃ candramukhīṃ smṛtvā priyāṃ padmanibhekṣaṇām
Словно воспламеняют у меня желание разные обрадованные птицы, чёрную, луноликую вспомнив, милую, с глазами подобными лотосу.
पश्य सानुषु चित्रेषु मृगीभिः सहितान्मृगान् ।
मां पुनर्मृगशावाक्ष्या वैदेह्या विरहीकृतम् ॥४६॥
paśya sānuṣu citreṣu mṛgībhiḥ sahitānmṛgān
māṃ punarmṛgaśāvākṣyā vaidehyā virahīkṛtam
Смотри на вершинах пёстрых на оленей сопровождаемых оленихами, на меня же разлучённого с Ситой, у которой глаза как у детёныша оленя.
एवं स विलपंस्तत्र शोकोपहतचेतनः ।
अवैक्षत शिवां पम्पां रम्यवारिवहां शुभाम् ॥४७॥
evaṃ sa vilapaṃstatra śokopahatacetanaḥ
avaikṣata śivāṃ pampāṃ ramyavārivahāṃ śubhām
Так он причитающий там, тот чей ум опечален горем, наблюдал Пампу, благую, прекрасные воды несущую, благоприятную.
निरीक्षमाणः सहसा महात्मासर्वं वनं निर्झरकन्दरं च ।
उद्विग्नचेताः सह लक्ष्मणेन विचार्य दुःखोपहतः प्रतस्थे ॥४८॥
nirīkṣamāṇaḥ sahasā mahātmā sarvaṃ vanaṃ nirjharakandaraṃ ca
udvignacetāḥ saha lakṣmaṇena vicārya duḥkhopahataḥ pratasthe
Смотрящий на весь лес с долинами и водопадами, Махатма, расстроенный, вместе с Лакшманой, размышляя, горем убитый, внезапно отправился в путь.
तावृष्यमूकं सहितौ प्रयातौ सुग्रीवशाखामृगसेवितं तम् ।
त्रस्तास्तु दृष्ट्वा हरयो बभूवुर्महौजसौ राघवलक्ष्मणौ तौ ॥४९॥
tāvṛṣyamūkaṃ sahitau prayātau sugrīvaśākhāmṛgasevitaṃ tam
trastāstu dṛṣṭvā harayo babhūvurmahaujasau rāghavalakṣmaṇau tau
Вместе они пошли в Ришьямуку, на которой жил Сугрива обезьяна. Обезьяны, увидев великомощных тех Раму и Лакшману, задрожали.